گامی برای سنجش دانش کادر درمان درباره آلزایمر؛ اعتبارسنجی نسخه فارسی یک ابزار علمی با مشارکت پژوهشگر رویان
با افزایش شیوع بیماری آلزایمر و سایر انواع زوال عقل، افزایش آگاهی و دانش کادر درمان درباره این بیماری اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. در یک مطالعه مشترک با مشارکت پژوهشگر پژوهشگاه رویان، نسخه فارسی مقیاس سنجش دانش بیماری آلزایمر ترجمه و به‌صورت اولیه از نظر اعتبار و پایایی در میان کارکنان و دانشجویان حوزه سلامت در ایران بررسی شد.بیماری آلزایمر شایع‌ترین علت زوال عقل در جهان است و می‌تواند توانایی‌های شناختی، عملکرد روزمره و کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. افزایش دانش درباره علائم، عوامل خطر، تشخیص، مراقبت و درمان این بیماری می‌تواند به شناسایی بهتر موارد مشکوک، ارائه مراقبت مناسب‌تر و کاهش باورهای نادرست و انگ اجتماعی مرتبط با زوال عقل کمک کند. از این رو، داشتن ابزارهای علمی و قابل اعتماد برای سنجش میزان دانش درباره آلزایمر، به‌ویژه در میان نیروهای حوزه سلامت، اهمیت دارد.
در این پژوهش، که در نشریه بین المللی Discover Mental Health در سال 2026 میلادی منتشر شده است، مقیاس دانش بیماری آلزایمر (ADKS) که یک پرسشنامه ۳۰ سؤالی با پاسخ‌های درست/نادرست است، به زبان فارسی ترجمه و برای استفاده در جامعه ایرانی آماده شد. این پرسشنامه موضوعاتی مانند عوامل خطر، علائم، ارزیابی و تشخیص، تأثیر بیماری بر زندگی روزمره، مراقبت از بیمار و درمان را بررسی می‌کند. فرایند ترجمه با روش ترجمه رفت و برگشتی، بررسی متخصصان و اجرای آزمایشی انجام شد تا هم‌ارزی معنایی و وضوح مفاهیم پرسشنامه اصلی در نسخه فارسی بررسی شود.
برای بررسی این ابزار، ۳۰۴ نفر از کارکنان و دانشجویان حوزه سلامت در ایران در مطالعه شرکت کردند. شرکت‌کنندگان شامل پزشکان، پرستاران، دانشجویان پزشکی و پرستاری و سایر گروه‌های مرتبط با علوم پزشکی بودند. میانگین امتیاز افراد در نسخه فارسی این مقیاس ۲۰٫۲۷ از ۳۰ بود. پایایی درونی مقیاس، با استفاده از ضریب KR-20، برابر با ۰٫۶۴ گزارش شد.
نتایج نشان داد که پرسش‌های این ابزار از نظر محتوایی، از دید متخصصان سالمندی، برای سنجش دانش درباره آلزایمر مناسب هستند. همچنین افرادی که آموزش قبلی درباره دمانس داشتند، سابقه خانوادگی دمانس داشتند، با فرد مبتلا به دمانس زندگی کرده بودند یا تجربه مراقبت از فرد مبتلا به دمانس داشتند، در مجموع نمرات بالاتری کسب کردند. این یافته نشان می‌دهد که میزان آشنایی و آموزش قبلی درباره بیماری می‌تواند با سطح دانش افراد درباره آلزایمر ارتباط داشته باشد.
نسخه فارسی این ابزار همچنین در آزمون تکرارپذیری، پایداری زمانی متوسطی نشان داد؛ به‌طوری‌که نمرات شرکت‌کنندگان در اجرای مجدد پرسشنامه پس از دو هفته، همبستگی متوسطی با نمرات اجرای نخست داشت. با این حال، پژوهشگران تأکید کرده‌اند که برخی از پرسش‌ها عملکرد ضعیف‌تری داشته‌اند و نسخه فارسی این مقیاس در شرایط فعلی بیشتر برای ارزیابی اولیه و گروهی سطح دانش مناسب است و پیش از استفاده گسترده‌تر، به اصلاح و اعتبارسنجی‌های بیشتر نیاز دارد.
اهمیت این مطالعه در آن است که پیش از این، نسخه فارسی اعتبارسنجیشده‌ای از مقیاس ADKS وجود نداشت و همین موضوع امکان ارزیابی استاندارد دانش درباره آلزایمر را در میان فارسی‌زبانان محدود می‌کرد. فراهم شدن یک نسخه فارسی از این ابزار می‌تواند در آینده به پژوهشگران و برنامه‌ریزان آموزشی کمک کند تا سطح دانش گروه‌های مختلف حوزه سلامت را ارزیابی کرده و نیازهای آموزشی مرتبط با بیماری آلزایمر و دمانس را بهتر شناسایی کنند.
در این پژوهش، دکتر مینا آقایی از گروه سلول‌های بنیادی و زیست‌شناسی تکوینی پژوهشکده زیست‌شناسی و فناوری سلول‌های بنیادی پژوهشگاه رویان جهاددانشگاهی، در کنار پژوهشگرانی از دانشگاه‌های استرالیا، بریتانیا، ایالات متحده و دانشگاه علوم پزشکی تهران مشارکت داشته است.
مشاهده مقاله
تاریخ انتشار: ۱۴۰۵/۰۷/۱۴
