از مهندسی بافت تا درمان دیابت نوع یک؛ بررسی راهکارهای افزایش ماندگاری سلول‌های تولیدکننده انسولین با مشارکت پژوهشگران رویان
پژوهشگران پژوهشگاه رویان در یک مقاله مروری، تازه‌ترین راهکارهای مهندسی دستگاه‌های قابل‌کاشت برای پیوند سلول‌های تولیدکننده انسولین را بررسی کرده‌اند؛ دستگاه‌هایی که با کمک به شکل‌گیری رگ‌های خونی، می‌توانند زمینه مناسب‌تری برای زنده‌ماندن و عملکرد این سلول‌ها در بدن فراهم کنند.دیابت نوع یک بیماری‌ای است که در آن، دستگاه ایمنی بدن به سلول‌های تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله می‌کند و آن‌ها را از بین می‌برد. در نتیجه، تنظیم قند خون با اختلال روبه‌رو می‌شود و فرد به دریافت انسولین نیاز پیدا می‌کند. یکی از رویکردهای مورد توجه پژوهشگران برای درمان این بیماری، پیوند سلول‌هایی است که توانایی تولید انسولین دارند؛ اما موفقیت این روش به زنده‌ماندن و عملکرد مناسب سلول‌ها پس از پیوند وابسته است.
سلول‌های تولیدکننده انسولین برای زنده‌ماندن و عملکرد طبیعی، به اکسیژن و مواد غذایی کافی نیاز دارند. پس از پیوند، اگر رگ‌های خونی به‌اندازه کافی و در زمان مناسب در اطراف یا داخل دستگاه کاشته‌شده شکل نگیرند، کمبود اکسیژن می‌تواند به آسیب یا از بین رفتن این سلول‌ها منجر شود. از سوی دیگر، پاسخ ایمنی بدن می‌تواند موجب رد سلول‌های پیوندی شود و تشکیل کپسول فیبروزی در اطراف دستگاه نیز ممکن است مانع نفوذ رگ‌های خونی جدید به داخل آن شود.
در این مقاله مروری که در نشریه بین‌المللی Trends in Biotechnology منتشر شده است، دکتر محمد کرمی، دکتر محمد کاظمی آشتیانی، دکتر مجید حلوایی، دکتر رکسانا رویایی و دکتر یاسر تهمتنی، راهکارهای مهندسی دستگاه‌های ماکروکپسوله‌سازی برای پیوند سلول‌های تولیدکننده انسولین را بررسی کرده‌اند. این دستگاه‌ها می‌توانند هزاران تا میلیون‌ها سلول تولیدکننده انسولین را در ساختاری محافظت‌کننده جای دهند. پژوهشگران در این مقاله، نقش انتخاب مواد زیستی مناسب، طراحی دقیق اندازه و شکل دستگاه، ایجاد منافذ با اندازه‌های کنترل‌شده و استفاده از روش‌های ساخت پیشرفته، از جمله چاپ سه‌بعدی، را در توسعه این دستگاه‌ها بررسی کرده‌اند.
همچنین، استفاده از هیدروژل‌ها، عوامل محرک رشد رگ‌های خونی و سلول‌های پشتیبان، از جمله روش‌هایی است که برای بهبود خون‌رسانی و فراهم‌کردن محیط مناسب برای بقای سلول‌های پیوندی بررسی شده است. برخی طراحی‌ها نیز امکان دسترسی مجدد به دستگاه و جایگزینی یا افزودن سلول‌ها را فراهم می‌کنند.
مرور پژوهش‌ها نشان می‌دهد که هنوز دستیابی هم‌زمان به خون‌رسانی کافی، محافظت از سلول‌ها در برابر واکنش ایمنی، جلوگیری از تشکیل بافت فیبروزی و حفظ عملکرد طولانی‌مدت سلول‌های پیوندی، از چالش‌های مهم این حوزه است. تولید دستگاه‌هایی با کیفیت یکنواخت و قابلیت ساخت در مقیاس گسترده نیز برای استفاده بالینی ضروری است.
این مقاله نشان می‌دهد که تلفیق مهندسی بافت، مواد زیستی و فناوری سلول‌های بنیادی می‌تواند مسیرهای تازه‌ای برای بهبود درمان سلولی دیابت نوع یک فراهم کند؛ هرچند تبدیل این راهکارها به درمانی گسترده و پایدار، به پژوهش‌ها و ارزیابی‌های بالینی بیشتر نیاز دارد.
مشاهده مقاله
تاریخ انتشار: ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
