گامی موثر در مسیر درمان دیابت، با تولید سلول‌های پیش‌ساز لوزالمعده با استفاده از ماتریکس جفت انسان

محققان پژوهشگاه رویان با مشارکت پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران نشان دادند که ماتریکس خارج‌ سلولیِ مشتق از جفت انسان می‌تواند به بهبود تمایز سلول‌های بنیادی جنینی انسان به سلول‌های پیش‌ساز لوزالمعده کمک کند؛ یافته‌ای که می‌تواند در آینده به توسعه روش‌های نوین سلول‌درمانی برای دیابت کمک کند.
در این پژوهش با مشارکت دکتر محمد کاظمی آشتیانی و دکتر باقر لاریجانی به همراه دکتر یاسر تهمتنی، دکتر حمیدرضا آقایان، دکتر مهران رضائی
‌ لاریجانی، دکتر ساناز علیزاده، دکتر زهرا قزل‌ایاغ و خانم آزاده مرادمند، تأثیر ماتریکس خارج‌ سلولیِ مشتق از جفت انسان بر تمایز سلول‌های بنیادی جنینی انسان به سلول‌های پیش‌ساز لوزالمعده بررسی شد.
در این مطالعه، از رده سلول‏ بنیادی جنینی انسانی (
RH2) متعلق به بانک سلول‌ پژوهشگاه رویان استفاده شد. در این روش، پژوهشگران سلول‌های بنیادی را بر بسترهای ماتریکسی مختلف کشت دادند و توانایی آن‌ها را برای تبدیل‌ شدن به سلول‌های پیش‌ساز لوزالمعده مقایسه کردند. این بسترها شامل ماتریکس مشتق از جفت انسان، بستر پروتئینی تجاری کلاژن و ماتریکس مشتق از تومور موشی به نام ماتریژل بود. ماتریکس خارج‌ سلولی مجموعه‌ای از مواد و پروتئین‌هاست که در حالت طبیعی اطراف سلول‌ها قرار دارد و با فراهم‌کردن پیام‌های زیستی، در رفتار، بقا و تمایز آن‌ها نقش ایفا می‌کنند. نتایج نشان داد سلول‌هایی که روی ماتریکس مشتق از جفت انسان رشد کردند، از نظر بیان نشانگرهای مرتبط با سلول‌های پیش‌ساز لوزالمعده، عملکردی مشابه سلول‌های کشت‌شده روی ماتریژل داشتند و در مقایسه با بستر کلاژن، نتایج بهتری نشان دادند.
همچنین، بررسی برخی ژن‌های مرتبط با بقای سلول نشان داد که الگوی بیان این ژن‌ها در سلول‌های کشت‌شده روی ماتریکس مشتق از جفت، وضعیت مطلوب‌تری نسبت به بستر کلاژن داشت؛ هرچند این یافته به ‌تنهایی اثبات‌کننده کاهش مستقیم مرگ سلولی نیست. اهمیت این یافته از آن جهت است که برای تولید سلول‌های جایگزین در درمان دیابت، تنها وجود سلول‌های مناسب کافی نیست؛ بلکه شرایط محیطی نیز باید بتواند پیام‌های لازم برای هدایت درست تمایز و پشتیبانی از سلول‌ها را فراهم کند. از سوی دیگر، ماتریژل که در بسیاری از مطالعات آزمایشگاهی استفاده می‌شود، منشأ حیوانی و توموری دارد و محدودیت‌هایی برای کاربردهای درمانی ایجاد می‌کند. ماتریکس حاصل از جفت انسان می‌تواند گزینه‌ای زیستی و با منشأ انسانی برای بررسی و توسعه روش‌های تمایز سلولی باشد. با وجود این نتایج امیدوارکننده، پژوهش حاضر در مرحله آزمایشگاهی و در حد تولید سلول‌های پیش‌ساز لوزالمعده انجام شده‏ است. این سلول‌ها هنوز معادل سلول‌های بالغ و دارای عملکرد تولید انسولین نیستند و برای ارزیابی توانایی بلوغ، تولید و ترشح انسولین و امکان استفاده درمانی از آن‌ها، نیازمند به مطالعات تکمیلی و پیش بالینی است.
این پژوهش در سال ۲۰۲۶ میلادی در نشریه علمی-بین المللی
Journal of Diabetes & Metabolic Disorders منتشر شده است و می‌تواند زمینه‌ای برای بررسی بیشتر نقش ماتریکس‌های زیستیِ مشتق از جفت انسان در مهندسی بافت و پزشکی بازساختی فراهم کند.
تاریخ انتشار: ۱۴۰۵/۰۸/۲۶

فعالیت‌های پژوهشگاه رویان

goup