اخبار علمی

سلول‌های بنیادی مزانشیمی به دلیل توانایی تکثیر، تمایز به انواع مختلف سلول‌ها و تنظیم پاسخ‌های سیستم ایمنی، از مهم‌ترین گزینه‌های مورد توجه در پزشکی بازساختی و سلول‌درمانی هستند. با این حال، یکی از چالش‌های مهم در استفاده درمانی از این سلول‌ها، پدیده پیری سلولی در جریان تکثیر و گسترش آن‌ها در شرایط آزمایشگاهی است؛ فرآیندی که می‌تواند توانایی تکثیر، تمایز و در نهایت ظرفیت درمانی سلول‌ها را کاهش دهد.

امروزه با پیشرفت روش‌های درمان سرطان، بسیاری از کودکان و نوجوانان مبتلا به این بیماری شانس بیشتری برای ادامه زندگی دارند. با این حال، برخی درمان‌های سرطان می‌توانند در کنار افزایش احتمال بهبودی، پیامدهای بلندمدتی نیز بر سلامت بیماران بر جای بگذارند. یکی از مهم‌ترین این پیامدها، آسیب به عملکرد تخمدان‌ها و کاهش توانایی باروری در آینده است.

سرطان یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام سلامت در سراسر جهان است و شناخت دقیق عوامل مولکولی مؤثر در ایجاد و پیشرفت آن، نقش مهمی در توسعه روش‌های نوین تشخیص و درمان دارد. در سال‌های اخیر، میکروRNAها (miRNA) به عنوان مولکول‌های کوچک تنظیم‌کننده بیان ژن، توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده‌اند.

بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن کبد است که شیوع آن، به‌ویژه همزمان با افزایش چاقی و مقاومت به انسولین، رو به افزایش است. این بیماری می‌تواند از تجمع ساده چربی در کبد به مراحل پیشرفته‌تری مانند استئاتوهپاتیت، فیبروز، سیروز، نارسایی کبد و سرطان کبد پیشرفت کند. از این رو، شناسایی نشانگرهای زیستی با ارزش تشخیصی و پیش‌آگهی، به یکی از محورهای اصلی پژوهش‌های مرتبط با این بیماری تبدیل شده است.

در سال‌های اخیر، ژن‌درمانی به عنوان یکی از امیدبخش‌ترین روش‌های پزشکی بازساختی برای درمان آسیب‌های بافتی و تسریع ترمیم زخم‌ها مطرح شده است. با این حال، یکی از مهم‌ترین چالش‌های این روش، انتقال ایمن، کنترل‌شده و طولانی‌مدت ژن‌ها به سلول‌های هدف است؛ به گونه‌ای که ژن درمانی بتواند بدون نیاز به تزریق‌های مکرر، اثر درمانی مطلوب و پایداری ایجاد کند.

سیروز کبدی یکی از مهم‌ترین بیماری‌های مزمن کبد است که در آن بافت سالم کبد به‌تدریج با بافت اسکار جایگزین می‌شود و عملکرد طبیعی این عضو حیاتی را مختل می‌کند.

صلاحیت تکوینی (Developmental Competence) تخمک‌ها یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده موفقیت لقاح، رشد جنینی و دستیابی به نتایج مطلوب در فناوری‌های کمک‌باروری محسوب می‌شود. با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در حوزه زیست‌شناسی تولیدمثل، بهینه‌سازی کیفیت تخمک های بالغ‌شده در شرایط آزمایشگاهی همچنان یکی از چالش‌های اساسی در برنامه‌های تولید جنین، چه در انسان و چه در دام، به شمار می‌آید.

شوک حرارت یکی از مهم‌ترین عوامل محیطی مؤثر بر کاهش باروری در دام‌های اهلی، به‌ویژه گاوهای شیری، محسوب می‌شود. افزایش دمای محیط می‌تواند فرآیند فولیکولوژنز، بلوغ تخمک و کیفیت جنین را تحت تأثیر قرار داده و از طریق ایجاد اختلال در مسیرهای متابولیکی، توان تکوینی تخمک را کاهش دهد.

الگوهای تغذیه‌ای نامناسب، به‌ویژه مصرف مداوم غذاهای موسوم به فست‌فود یا Junk Food، در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از عوامل مهم و مؤثر بر سلامت باروری مردان مطرح شده‌اند. این نوع رژیم غذایی با افزایش تولید محصولات نهایی گلیکاسیون پیشرفته (AGEs)، می‌تواند از طریق ایجاد استرس اکسیداتیو و اختلال در سیستم‌های آنتی‌اکسیدانی درون‌زا، منجر به آسیب در فرآیند اسپرماتوژنز و کاهش کیفیت اسپرم شود.

بیماری التهابی روده (IBD) یکی از اختلالات مزمن دستگاه گوارش است که در اثر فعال‌سازی بیش‌ازحد سیستم ایمنی مخاطی در پاسخ به میکروبیوتای طبیعی روده و عوامل محیطی ایجاد شده و در افراد مستعد ژنتیکی منجر به التهاب پایدار و آسیب بافتی می‌شود. با توجه به نقش کلیدی پاسخ‌های ایمنی و استرس اکسیداتیو در پیشرفت این بیماری، توسعه راهکارهای درمانی مبتنی بر تعدیل ایمنی و اصلاح میکروبیوتا از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

ناباروری مردانه یکی از چالش‌های مهم در حوزه سلامت تولیدمثل است که در سال‌های اخیر ارتباط آن با استرس اکسیداتیو، التهاب مزمن و تغییرات اپی‌ژنتیکی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. در این میان، نقش شاخص‌های مولکولی موجود در مایع منی، از جمله اینفلامازوم‌ها و RNAهای غیرکدکننده بلند (lncRNAs)، به‌عنوان نشانگرهای بالقوه اختلالات عملکردی اسپرم مطرح شده است. یکی از مهم‌ترین شاخص‌های آسیب ژنتیکی اسپرم، قطعه‌قطعه شدن DNA اسپرم (SDF) است که ارتباط مستقیمی با کاهش کیفیت اسپرم و اختلال در باروری دارد.

در بسیاری از اختلالات تحلیل‌برنده بینایی، سلول‌های عصبی شبکیه به‌صورت غیرقابل بازگشت آسیب می‌بینند. از آنجا که این سلول‌ها در انسان ظرفیت بسیار محدودی برای تکثیر و ترمیم دارند، پیامد نهایی اغلب به کاهش شدید و پیشرونده بینایی منجر می‌شود. درمان‌های موجود عمدتاً ماهیت حمایتی داشته و تنها می‌توانند سرعت پیشرفت بیماری یا شدت علائم را تا حدی کاهش دهند، نه آن‌که بازسازی واقعی بافت عصبی شبکیه را رقم بزنند.

فعال‌سازی مصنوعی تخمک (Artificial Oocyte Activation; AOA) به‌عنوان یکی از راهکارهای مؤثر برای غلبه بر شکست لقاح در روش تزریق اسپرم داخل سیتوپلاسمی(ICSI) شناخته می‌شود. با وجود کاربرد رو‌به‌افزایش این فناوری در مراکز درمان ناباروری، ارزیابی جامع پیامدهای بالینی و به‌ویژه وضعیت سلامت کودکان متولدشده از این روش، از منظر بالینی، اخلاقی و ایمنی درمانی اهمیتی ویژه دارد.

ناباروری مردان حدود نیمی از موارد ناباروری را به خود اختصاص می‌دهد و در بسیاری از بیماران، با ناهنجاری‌های مولکولی پنهان همراه است که در آنالیزهای روتین مایع منی قابل شناسایی نیستند. از این‌رو، شناسایی نشانگرهای مولکولی دقیق‌تر برای ارزیابی کیفیت اسپرم و سلامت ژنتیکی آن، اهمیت فزاینده‌ای یافته است.

یک گروه پژوهشی بین‌المللی متشکل از محققان پژوهشکده زیست فناوری رویان اصفهان با استفاده از فناوری پیشرفته CRISPR/Cas9، موفق به ایجاد تغییرات هدفمند در ژن‌های مؤثر بر تولیدمثل و رشد در بز شدند. این دستاورد گامی مهم در جهت اصلاح نژاد دقیق دام‌های اهلی بدون نیاز به روش‌های سنتی طولانی‌مدت به شمار می‌رود.

سلول‌های بنیادی پرتوان با ایمنی‌زایی کاهش یافته (hPSCها) نوآوری‌ای تحول‌آفرین در پزشکی بازساختی به شمار می‌روند که راه‌حل‌هایی برای چالش دیرینه رد ایمنی در درمان‌های مبتنی بر سلول ارائه می‌کنند. با بهره‌گیری از تکنیک‌های پیشرفتۀ ویرایش ژن، به‌ویژه CRISPR/Cas9، hPSCها به گونه‌ای مهندسی می‌شوند که بیان مولکول‌های کمپلکس سازگاری بافتی اصلی (MHC) را کاهش داده یا حذف کنند، و در عین حال پروتئین‌های تعدیل‌کنندۀ ایمنی